تیپولوژی مسکن دزفولی - معماری دزفول

قسمت ارتباطي و قسمت خدماتي يكي از مهمترين قسمتهايي است كه بايد مورد بحث و بررسي قرار گيرد. رابطه ي بخشها با يكديگر، ارتباط به قسمتهاي مختلف هر بخش به وسيله ي غلام گردشها و پله ها صورت ميگيرد كه نشان دهنده ي اهميت فضاهاي ارتباطي است. قسمت خدماتي مانند آبدارخانه رابطي است بين بخش بيروني و آشپزخانه.
از ديگر مطالب مهم در بررسي نوع مسكن  دزفولي رابطه ي بخش هاي مختلف خانه با شغل صاحب خانه مي‌باشد. بخش بيروني و خلوت مسكن يك خانه صاحب اداري با يك تاجر كاملا فرق داشته است كه حتي در استقرار عوامل ديگر تشكيل دهنده ي  واحد مسكوني مانند شوادان ها، شاه نشين ها ،غلام گردشها،گوشواره ها و بالاخره غرفه ها موثر مي باشد.

بررسي مجموعه مسكوني در محله كهندژ(قلعه)دزفول:
قدمت اين مجموعه به دوره ي صفويه باز مي‌گردد. به جز قسمتي كه محل سكونتگاه هاي حكومتي بوده است. بقيه بنا  از سه قسمت اصلي اندروني، بيروني، و خلوت و محلي  به عنوان طويله قرار داشته است. تشكيل يافته است.قسمت اندروني محل زندگي خصوصي اعضاي خانواده بوده است، بيروني در واقع محل كار صاحب خانه است و خلوت محلي براي استراحت و پذيرائي ميهمانهاي صاحب خانه كه براي معامله يا مشورت از شهر هاي ديگر آمده اند بوده است.
اين استقرار بخش ها را مي‌توان با نمودارهايي نشان داد(نمودار 1).

البته قسمت خدماتي در رابطه با بخش هاي مختلف خانه قرار داشته است.آبرساني اين خانه از چاهي كه در مجموعه ي حمام محله و در كنار آن بوده است و به وسيله ي لوله كشي  و كانال كشي بوده است تامين مي شده است. ناگفته نماند اين بنا آنچنان با مركز محله و در رابطه با آن طراحي شده است كه مطالعه ي آن جدا از قسمتهاي خدماتي محله امكان پذير نمي باشد.
در مرحله ي بعدي كه رفته رفته بخشهاي مختلف خانه ادغام ميشوند بخش خلوت خانه جايگاه و شخصيت خود را از دست ميدهد.و خانه از دو بخش اصلي اندروني و بيروني تشيل مي‌يابد. دراين مرحله شايد بتوان گفت قسمتي از خانه به فرزند يا خويشاوند صاحب خانه تعلق مي‌گيرد(نمودار 2).

در مرحله ي بعدي اين  دو خانه در رابطه با هم و به عنوان يك واحد مجزا عمل مي كنند.بخش ساخته شده به صورت بيروني و خلوت در شخصيتي تازه به صورت اندروني هويدا مي‌شود.
در مرحله بعدي اندروني وبيروني اوليه بنا به صورت واحدي جدا عمل مي‌كنند و با ساختن اندروني جديدي به جاي طويله بقيه مجموعه به صورت يك بيروني و دو اندروني قابل تشخيص است(نمودار 3).

اين مجموعه الآنه به صورت واحد هاي مجزا عمل مي‌كند. ايوان جنوبي اندروني ،ايوان جنوبي حكومتي شده است .